Het Aramees: Het Duizend jaar lange Traject van de Wereld taal26-6-2007- Deel 2Onze interview voortzettend met de heer Gabriel Sengo, de voorzitter van de Aram Nahrin Organisatie, gaan we onze aandacht richten op zaken die te maken hebben met de geschiedenis van zowel de Aramese taal, alsmede met Moderne Aramese Literatuur en Educatie in het Aramees.
Door Prof. Dr. Muhammad Shamsaddin Megalommatis, Orientalist Bron: http://www.americanchronicle.com/articles/viewArticle.asp?articleID=30807 http://www.buzzle.com/articles/aramaic-millennia-long-trajectory-global-language.html Veel meer van belang dan Vroegere Grieks en Latijn voor Wereldgeschiedenis, was Aramees de eerste internationale taal dat een gebied heeft bestrijkt van de Atlantische Oceaan tot aan de Stille Oceaan en werd de basisdrager voor ideologieën, filosofieën en religies. De heer Sengo presenteert historische realiteiten, refererend naar een groot aantal historische bronnen, dat maakt alle Arameeërs om trots te zijn of ze nu in Mesopotamië leven of in Diaspora.
Interview met de heer Gabriel Sengo, voorzitter van de Aram-Nahrin Organisatie- Deel 2
- Zou U sommige mijlpallen kunnen geven van de historische Aramese literatuur? Wanneer begonnen de mensen Aramees te gebruiken als taal?
Volgens de Aramese inheemse traditie, spraken Adam en Eva in het Aramees met de Heer. In een oud boek genoemd “De Spellonken van de Schatten”, toegeschreven aan de beroemd Afrem de Syriër, lezen wij “En in de dagen van Peleg werden alle families en kinderen van Noach bij elkaar verzameld en gingen weg vanuit Oosten. En ze vonden een vlakte in het land Sen’ar en ze gingen allemaal daar zitten, en vanaf de tijd van Adam tot deze tijd spraken ze allemaal één taal. Ze spraken allemaal deze taal, dat wil zeggen Suryoyo (Syrisch), die is Oromoye (Aramees), en deze taal is de koning van alle talen. Welnu, oude schrijvers hebben de fout gemaakt door te zeggen dat Hebreeuws de eerste (taal) was, en in deze kwestie hebben ze een onwetende vergissing vermengd met hun schrijven. Want alle talen die in de wereld zijn, zijn afgeleid van Syrisch, en alle talen in de boeken zijn ermee vermengd.
Het bovenstaande wordt ook herhaald door andere Aramese geleerden, onder hen de Oost- Aramese bisschop Salomon van Basra (13e eeuw). Dit wordt ook bevestigd door de Islamitische wereld, bijvoorbeeld door de beroemde geleerde Seikh Adel Aziz Al Tabagi die zegt, “ Adam, zijn vrouw en kinderen communiceerden met elkaar in het Aramees… Uit dit taal zijn alle andere talen afgeleid (waarschijnlijk refererend naar Hadit).
Er zijn inderdaad paar talen met drieduizend jaar bekende geschiedenis, echter alleen het Aramees voldoet aan de bovengenoemde voorwaarden! Over de Aramese taal, zegt Frans Rozental, “ Volgens mij vertegenwoordigd de geschiedenis van het Aramees de zuivere overwinning van de menselijke geest ten aanzien van de taal (de fysieke uitdrukking waarin de geest het meest direct tot uiting komt) over het ruwe vertoon van materiele kracht…..Grote rijken zijn door de Aramese taal overwonnen, en op het moment dat deze rijen verdwenen en opgingen in de stroom van de geschiedenis, bleef deze taal en behield zij een eigen leven.
Mijlpalen:
1. 10de – 8ste eeuw voor Chr.: Het Oude Aramees
Bekend van kleine inscripties (Oost- Turkije, Syrië, Irak, Noordwest Iran).
Aan het einde van de 8ste eeuw v. Chr., waren alle Aramese koninkrijken verslagen door het Assyrische rijk. Echter, tegelijkertijd namen de Assyriërs het Aramees in gebruik in hun schrijfsysteem en om die reden begon het Aramees de taal van het Midden-Oosten te worden en Akkadish te vervangen. Dit proces wordt ook wel beschreven als “Aramisering van Assyrië”. Over deze Aramisering van Assyrië zegt Nicholas Postgate, “Politiek gezien was het Assyrische rijk inderdaad Assyrisch, taalkundig was het voornamelijk Assyrisch, maar cultureel was het een volledige mengeling. In het begin waren er Hurianen, Assyriërs, de Afstammelingen van Amorieten, Kassieten en Arameeërs; en aan het einde van het rijk was het verrijkt met Arabieren, Meden en Egyptenaren……”
2. 7de – 4de eeuw v. Chr., Officieel Aramees: Babylonisch en Achaemenidisch Rijk.
Met de val van Nineve in 612 v. Chr., verplaatste het centrum van politieke macht zich naar Babylonië, waar sinds 11e eeuw de Aramese aanwezigheid was getekend in wat nu in onze dagen het Zuiden van Irak is. Het belang van de Aramese aanwezigheid in het zuiden van Irak weerspiegelt zich in de latere Syrisch (Aramese) naam van dit regio, namelijk: Beth Aramaye, dat is “het huis van Arameeërs”.
Dus, globaal gesproken was het tussen de 7e eeuw v. Chr.- tot 7e eeuw n. Chr., dat het Aramees de hoofddrager werd van het geschreven taal in het Midden-Oosten. Enkele details volgen hier onder:
555- 539 v. Chr.: Babylonische koning Nabonidus laat een blijvende indruk achter op de Aramese literaire traditie.
Perzische Achaemenidische Rijk
550- 330 v. Chr.: De verovering van Babylonië in 538 door Cyrus de Grote wordt beschouwd als het begin van de Achaemenidische (Perzische) Rijk, dat zich uitstrekte van het Oosten van Tigris tot de Middellandse Zee, en tot aan Egypte. En welke taal was geschikt om zo’n grote Rijk te besturen? Wel, het Aramees was al in gebruik samen met het Akkadisch tijdens het laat Assyrische Rijk. En dus werd het Aramees ingevoerd als officieel taal voor het hele Rijk, wat resulteerde in het verspreiden van het Aramees naar gebieden waar het eerder niet was geweest. Dit was het Triomf van de Aramese Taal!
3. 3de eeuw c.Chr. – 2de eeuw n. Chr. Midden- Aramees (West Turkije, Afghanistan, Kaukasus tot aan Egypte, en Saoedi-Arabië)
Verovering Alexander de Grote – verspreiding Grieks
De verovering van Alexander de Grote, gevolgd door het vestigen van de Ptolomeüs dynastie in Egypte en de Seleuciden in Syrië en verder naar het oosten, resulteerde in het verdere verspreiding van Grieks in het Nabije Oosten en de plaats innemen van het Aramees als de overheidstaal.
Palestina: Het resultaat van de opmars van Grieks was dat in veel plaatsen Aramees samen met Grieks werd gesproken. Aanwijzingen hiervoor kunnen gevonden worden in de inscripties uit deze periode (3de eeuw v.Chr.) geschreven in het Aramees en Grieks.
Mesopotamië: Tweetalig inscriptie in Grieks en Aramees (Ada- Nadin, 1ste eeuw v. Chr.)
Arabië en de Golf: Aantal inscriptie gevonden in diverse delen van Saoedi-Arabië (Hejaz, Ruwafa, eiland Failaka, Thai en Al- Qatif, eiland Bahrain, Sharlah en op andere plaatsen in Verenigde Arabische Emiraten). Inscripties in Ruwafa is geschreven in het Aramees en Grieks (166 n. Chr.)
4. Het Aramees aan de randen van het Midden-Oosten:
5. De verschijning van de locale Stadstaat Koninkrijken en dialecten: Nabatees, Palymra, Hatra en Edessa
Twee verschillende belangrijke locale Aramese dialecten deden zich gelden in de eerste eeuw voor Christus, namelijk het Aramees van Palmyra en het Aramees van Nabatea, dit vanwege de verzwakking van de Seleuciden Rijk en de opkomst van de Parten.
Het Nabatees Aramees, circa 100 v. Chr.
De hoofdstad (van Nabatea) was Petra en genot het “gouden tijdperk” vanaf 40 v. Chr.- 70 n. Chr. Nabatea is gelegen in het zuiden van het moderne Jordanië. Onafhankelijke koninkrijk in de Hellenische periode (in 2 Corintiers 11:32, lezen wij over een van de koningen van Petra: Aretas. Het koninkrijk werd uiteindelijk in 106 n. Chr. door het Romeinse Rijk geannexeerd.
Het Palymerse Aramees, circa 44 v. Chr. In het Aramees wordt het Tadmor genoemd, ongeveer 200 km zuid-oosten van Damascus. Wanneer we spreken van Tadmor, worden wij meteen herinnerd aan koningin Zenobia (de weduwe van Odeinat). In 272 n. Chr. werd het koninkrijk geannexeerd door keizer Aurelius en Zenobia werd gevangengenomen. Er zijn rond 2000 inscripties daterend van de 1ste eeuw v. Chr. – 280 n. Chr.
6. Twee onafhankelijk enclaves: Hatra (Iraq) en Edessa (Turkije).
Het Aramees van Hatra, 400 inscripties daterend van de 1ste eeuw n. Chr.- het begin 3e eeuw n. Chr. Hatra is gelegen 150 km ten Zuid- Oosten van Mosul (Iraq). De Sassaniden veroverden de stad in 240 n. Chr.
Laatste Maar niet het minste: De Aramese dialect van Edessa, die later het centrum van het Aramese christendom zou worden en de transporteur voor de verspreiding ervan. In latere Hellinitische periode en vroege Romeinse periode, had Edessa (de hoofdstad van het koninkrijk Osroene) z’n eigen Koninklijke dynastie van Abgar en Manus. In 213 n. Chr., werd Edessa onder Romeinse bestuur gebracht (met een korte terugkeer van het koninkrijk in 239-240 n. Chr.)
7. 0- 700 n. Chr.: Late Oudheid: De Gouden Tijdperk van de Aramese taal.
Gedurende 700 jaren vond een opmerkelijke opleving van de Aramese taal plaats onder de vijf religieuze gemeenschapen, te weten:
7-1: Joodse Aramees: Targums (Babylonisch, Palestijns), Kabbalistische literatuur, Talmuds (Babylonisch, 8e eeuw na. Chr., Palestijns 5e eeuw n. Chr.), Liturgische Poëzie, Midrash, Zohar (esoterische werken), Synagoge Hymnen (middeleeuwse Europa), etc..
7-3: Het Mandese Aramees (2e eeuw n. Chr.): Magische teksten, liturgische teksten (rituelen, hymnen, gebeden, Diwans Doop, Diwan Illustratief, Diwan van de Rivieren), mythologische en theologische teksten, historiografie (De Inner Harran of de Diwan van de Grote Openbaring, astrologische (Het Boek van de Zodiak)). Hun boeken: De schat van de mythologie, kosmologie, moraliteit en kritiek. De Rechtse Schat (proza, 18 boeken), Liber Adami (het boek van Adam), De linkse Schat, Het Boek van Johannes, Canonieke gebeden boek, Commentaren (Over de Kroning van de Grote Shishlam, Huwevelijk van de Grote Shislham enz..), Geheime Teksten (Duizend en twaalf Vragen, Grote Eerste wereld en de Kleine eerste wereld) etc. etc..
7-6 Het Aramese dialect van Edessa: de transporteur voor het christendom Edessa, de moeder van alle steden in Mesopotamië, werd het centrum van het Aramese Christendom. De Aramese school van Edessa was beroemd en heeft uitzonderlijke geleerden voortgebracht die hun tijd verlichtten met vele disciplines van de wetenschap.
(De Klassieke Aramese dialect van Edessa wordt 'Estrangelo' genoemd. Vanuit dit dialect zijn vanaf de 6e eeuw twee schriften ontwikkeld, te weten: De West- Aramese (Syrisch), gesproken door Maroniten, Syrisch Orthodoxen en Syrisch Katholieken en de Oost- Syrische schrift, die wordt gebruikt door Oost- Aramese Chaldeeërs en Nestorianen ("Assyriers". De manuscripten tot de 7e eeuw zijn allemaal in Estrangelo geschreven.).
Dus: Het Aramees van Edessa, dat Syrisch wordt genoemd, is de grootste van alle Aramese literatuur dat heeft overleefd, en tegelijkertijd, is het de langst levende in tijd en het rijkste in literaire kwaliteit. Een grote hoeveelheid ervan is nog steeds niet gepubliceerd en onbekend bij de wereld; het is inderdaad een Verborgen Parel die nog steeds door de gekwalificeerde duikers naar boven gehaald dient te worden. Het bestuderen van deze Verborgen Parel kan voor een dramatische mentaliteitsverandering zorgen in de wereld met betrekking tot de Arameeërs en hun bijdrage aan de historie en het welzijn van de mensheid.
Het was deze Aramese dialect van Edessa die gefungeerd heeft als een transporteur om het Midden-Oosten, Kaukasus, Centrale Azie, China en Tibet te Christianiseren.
8. 800 n. Chr.- 13e eeuw n. Chr. : Verovering van Islam, Achteruitgang van het Aramees. Een tijd van Stabilisatie.
De verovering van het Midden-Oosten door de Islam en het actief promoten van Arabisch vanaf de Abbasidische tijd van Abd al- Malik (685-705 n. Chr. ) veroorzaakte een algemene afname van het gebruik van het Aramees zowel als gesproken en als literaire taal; echter dit proces ging heel langzaam. Om deze reden bleef het Aramees een belangrijke publieke taal zelfs 500 jaar na de komst van Islam. In 1095 sprak een minister van Sultan van Ikonium (Konya, Turkije) in het Aramees (Syrisch) toen hij de overgave van Melitene (Malatya, Turkije) eiste.
9. 12e -13e eeuw n. Chr.: Opleving van het Aramees
Één van de drie talen dat werd gebruikt in een drietalige inscriptie geplaatst boven de deur van een Karavansarai op de weg tussen Malatya en Sivas was in het Aramees. Het was in deze tijdsperiode dat grote geleerden werden voortgebracht, onder hen de grote Ab’l Faraj Bar Ebroyo (of Bar Hebreaus). Samen met de literaire opleving van de 12e en 13e eeuw, was er ook opleving van de kunst in het algemeen. De meerderheid van de Aramese manuscripten die overleefd hebben behoren tot de 12e en 13e eeuw.
10. 14e – 19e eeuwen: Achteruitgang en Heropleving
Dit was een turbulente periode in het hele Midden-Oosten, die zeker niet bijdroeg tot de Aramese literatuur, niet alleen vanwege de hongersnoden en plagen (bijvoorbeeld de Zwarte Dood in deze periode) maar ook vanwege de algemene onrust in deze periode. Echter, hier en daar een beetje Proza en vers werd geproduceerd.
In de 14e en 15e eeuw werd Tur Abdin getroffen door de ravages van de Mongoolse Timur Leng en zijn zoon. In 1393- 1994 werd de bisschop Johannes samen met 32 monniken en 300 leken gedood in het klooster Mor Gabriel. In 1413 werd het klooster weer aangevallen door de Mongolen met slechts één monnik die overleefde.
Echter, ondanks de tegenslagen van verschillende soort, zette het schrijven en cultiveren van het Aramese literatuur zich voort tot in onze dagen.
11. 20ste eeuw: Neergang- Diaspora – Nieuwe Richtingen.
Aan het einde van de 19e eeuw vond een opleving van het Aramees plaats. Één van de mensen uit deze periode was de Oost- Aramese Chaldese bisschop van Urmia, Mgr. Tuma Audo. Mgr. Audo scheef een belangrijke Aramees- Aramees woordenboek (1897) die al diverse keren is opnieuw gedrukt. Deze opleving werd tenietgedaan door de afslachtingen van 1896 en 1915 die het hele Aramese natie behoorlijk trof. Deze vreselijke gebeurtenissen, die de Aramese natie ongekend verzwakten, zorgden voor een grote volksverhuizingen waarvan velen naar het Westen immigreerden. De immigratie naar het Westen echter, opende ook nieuwe wegen voor de promotie en ontwikkeling van het Aramees, omdat in het Midden-Oosten het altijd lastig was om het Aramees ongehinderd te promoten, waarbij in het algemeen werd onderdrukt of beetje toegestaan alleen voor religieus gebruik.
Het kan worden gezegd dat vanaf de tijd van Bar Hebroyo (1286 n. Chr.) en Abd Isho (1318 n. Chr.) (dus vanaf de 14e eeuw) niet veel Aramese literatuur werd gepubliceerd. Één van de redenen waren de onophoudelijke vervolgingen en verzwakking/fragmentatie van de kerk hiërarchie /structuur (veroorzaakt door externe factoren zoals bijvoorbeeld de Westerse missionarissen /koloniale activiteiten) en daarom achteruitgang in het aanwas van een nieuwe en bekwame geleerden. Dit betekent natuurlijk niet dat het schrijven in het Aramees was gestopt, in tegendeel, het wordt voortgezet tot in onze dagen.
In het begin van de 20ste eeuw kwamen nieuwe schrijvers erbij en diegenen die de afslachtingen van 1914 hadden overleefden probeerden het Aramees te schrijven vanuit een andere invalshoek. Sommigen van hen probeerden het Aramees puur voor seculaire onderwerpen te gebruiken. Enkelen van hen zullen hieronder worden vermeld:
Naum Fayeq (1868- 1930): Een Aramese Nationalist
In 1908 had hij een tijdschrift opgericht genoemd “De Ster van Het Oosten”. Hij vertaalde sommige voorbeelden van Europese Literatuur in het Aramees om de lezer bekend te maken met seculaire literatuur.
Paulus Gabriel en Denho Ghattas Makdesi Elyas.
Paulus Gabriel (1912-1971) en Denho Ghattas Makdesi Elyas (geboren 1911- nog steeds in leven) vertaalden ‘ Bernardin de Saint Pierre’s romantische roman Paul et Virginie’ in het Aramees.
Abrohom Isu.
Abrohom Isu (1978): vertaalde Racine’s Athalie in het Aramees.
Hanna Salman, Barsauwm Ayyub, Yuhannon Dolabani.
Anderen zoals Hanna Salman, Barsauwm Ayyub en Philoxenos Yuhannon Dolabani (1885-1967) vertaalden ook werken in het Aramees. Dolabani, de bisschop van het klooster Zahfaran in Mardin, was een productieve geleerde, dichter, redacteur en vertaler van vele werken vanuit Arabisch in het Aramees.
11. Promotie van het Aramees op scholen:
Een methode om dit te realiseren was het aanleveren van bloemlezingen van de geschikte tekst voorbeelden over seculiere onderwerpen.
Ya’qob Avgin (Eugene) Manna:
De Oost- Aramese Ya’qob Avgin (Eugene) Mannan (1867-1928) “ Marge Pegrayne d- Aramaye (Franse vertaling in 1901: Morceaux choisis de litterature Arameenne)
Yuhanon Qasisho:
De West- Aramese Yuhanon Qasisho: series boeken beginnend bij Deel 1… Deel 7 werden gepubliceerd in de jaren 1950s in Aleppo (Syrië). Deze boeken zijn in gebruik om het Aramees te onderwijzen zowel in het Westen als in het Oosten.
Abdel Massih Numan Karabasi:
De West- Arameeër Abdel Massih Numan Karabasi: een briljante student van het Dayr ul Zahfaran klooster, ooggetuige van de afslachtingen van 1914, schreef een set van 10 schoolboeken voor het onderwijzen in het Aramees. Deze boeken zijn min of meer standaard en worden overal in de wereld onderwezen om een beginner bekend te maken met de Aramese taal.
Sinds de tijd van immigratie, wordt Aramees ook gebruikt door musici om seculaire songs te maken en te bezingen in het Aramees, iets wat voorheen voorbehouden was voor Turks, Arabisch of Koerdisch. Wij hebben ook enkele tijdschriften met een belangrijke deel in het Aramees.
12. Aanvang van de 21ste eeuw: Is het Aramees dood?
Het antwoord is simpel: Nee!
In het begin van deze vraag hebben wij Franz Rosenthal geciteerd die schreef “….Grote rijken zijn door de Aramese taal overwonnen…..”
Wij zouden graag getuigenis willen afleggen van de blijvende sterkte van de Aramese taal, namelijk het feit dat Aramees nog steeds in leven is:
Alle delen van het interview:
|